Ελβιά Τσελεμπί:
Πελοπόννησος, Νησιά Ιόνιου, Κρήτη, Νησιά Αιγαίου (1667-1671).
Εισαγωγή, απόδοση από τα τουρκικά, σημειώσεις: Δημήτρης Λούπης.
Με 45 χαρακτικά εκτός κειμένου.
ISBN: 960-7437-07-1. Σελ : 448. Σχ : 17 x 24 εκ.
(...Στις 25 του μηνός Τζεμαζιέλεβελ το έτος 1078 [1668] στο ακρωτήρι του Χάνδακα προσχώρησα στον Οθωμανικό στρατό, στον οποίο ήδη ανήκα, και στις υπηρεσίες του αγά των γενίτσαρων, Ιμπραχήμ Πασά, ο οποίος μαζί με τον Κουλ Κετχουντά Αμπντί Αγά μου πρόσφεραν ένα κατάλυμα και προμήθειες χωρίς τσιγκουνιά. Έψαλλα την προσευχή, παρακολουθούσα τις συγκρούσεις και άρχισα να καταγράφω μερικά γεγονότα...)
ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Το βιβλίο αυτό ήταν αποτέλεσμα εργασίας των ετών 1993-1994 και πρωτοτυπώθηκε το 1994. Το κείμενο του Εβλιγιά Τσελεμπί μεταφράστηκε στα ελληνικά από την τουρκική απόδοση του οθωμανικού πρωτοτύπου. Ως βάση χρησιμοποιήθηκε η έκδοση Mehmet Zıllioğlu Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, επιμέλεια M. Çevik (İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1985), βιβλίο VIII, σσ. 93-301, και βιβλίο IX, σσ. 49-56, 92-96, 98-110. Η μετάφραση ακολούθησε πιστά το τουρκικό κείμενο, το οποίο, ωστόσο, δεν φαίνεται να αποτελεί την απόλυτη απόδοση των χειρογράφων. Πρόκειται για μια εργασία που εξυπηρετεί την ανάγκη μας να γνωρίσουμε το οδοιπορικό (Seyā9atnāme), ως να αποκτηθεί η κριτική έκδοση του οθωμανικού κειμένου, η οποία θα αποτελεί την ορθή βάση για νέες μεταφράσεις και μελέτες. Σε εξέλιξη βρίσκεται η έκδοση του Οδοιπορικού από το θεωρούμενο ως αυτόγραφο σε μεταγραφή με λατινικούς χαρακτήρες. Βεβαίως, δεν πρόκειται για κριτική έκδοση, ωστόσο, είναι ό,τι καλύτερο υπάρχει ως τώρα, δεδομένου του προβληματικού κειμένου της παλαιάς οθωμανικής έκδοσης (İstanbul: İkdam et alii, 1896-1938. Το βιβλίο VIII τυπώθηκε το 1928, ενώ το βιβλίο ΙΧ το 1935). Στη νέα αυτή σειρά έχουν κυκλοφορήσει ως τώρα οι οκτώ πρώτοι τόμοι (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1996-2003).
Η ανταπόκριση που βρήκε το παρόν βιβλίο οδήγησε αισίως στην τρίτη του έκδοση, στην οποία έγινε ένας περιορισμένος αριθμός διορθώσεων και βελτιώσεων, που κρίθηκαν απαραίτητες. Ανεπιτυχείς αναγνώσεις χωρίων, αλλά και ταυτίσεις τοπωνυμίων αποκαταστάθηκαν σε μία προσπάθεια να δωθεί ένα όσο το δυνατόν αναθεωρημένο κείμενο στα πλαίσια πάντα μιας έκδοσης που ικανοποιεί τις ανάγκες ενός ευρύτερου αναγνωστικού κοινού. Το παρόν δεν διεκδικεί θέση εξειδικευμένης εργασίας. Δεν είχε κατά την σύνθεσή του αυτό το σκοπό. Η διορθωμένη αυτή έκδοση οφείλει πολλά στην άοκνη σπουδή και την ευγενή συνδρομή της οθωμανολόγου Ευαγγελίας Μπαλτά, την οποία και en derinlerimden ευχαριστώ.
Η βιβλιογραφία για τον Εβλιγιά Τσελεμπί έχει παρουσιάσει, βεβαίως, άφθονο υλικό και νεότερες ερμηνείες, ένας όγκος γνώσης, ο οποίος, ωστόσο, δεν κρίθηκε ικανό και αναγκαίο, να εγκολπωθεί στην παρούσα έκδοση, την φυσιογνωμία της οποίας δεν θελήσαμε να αλλάξουμε. Η περιγραφή της Πελοποννήσου είχε μελετηθεί σε διατριβή στη Φιλοσοφική Σχολή του Παν/μίου του Μονάχου από τον Ulrich Wolfart, Die Reisen des Evliya Çelebi durch die Morea (München: Diss. Univ. München, 1970). Επίσης, από τον Θανάση Π. Κωστάκη (σε μετάφραση Ε. Ανδρεάδη, Ε. Τσαλίκογλου, Π. Στάθη), "O Εβλιγιά Τσελεμπή στην Πελοπόννησο," Πελοποννησιακά 14 (1980-1): 238-306. Από την αναφορά στην Κρήτη, μεταφράστηκε στα γαλλικά το μέρος για την πολιορκία και πτώση του Χάνδακα στο Evliya Tchélébi, La guerre des Turcs. Récits de batailles extraits du Livre de Voyages, traduit du turc ottoman, présenté et annoté par Faruk Bilici (Arles: Sindbad, 2000). Σημαντική είναι η μελέτη του Emilio Arrigoni για τις αθηναϊκές αρχαιότητες κατά τον Τσελεμπί, "Fasti attico-salomonici ed Atene islamica: il periegeta turco Evliya Çelebi (sec. 17.) e la reinterpretazione del paesaggio archeologico della campagna attica," Quaderni di Acme (Studi geografici sul paesaggio) 11 (1989): 47-91. Ο Βασίλης Δημητριάδης ασχολήθηκε με τα αρχιτεκτονήματα του Χάνδακα στο "Μνημεία του Ηρακλείου κατά τον Evliya Çelebi," Αριάδνη 6 (1993): 213-219, ενώ η περιγραφή της Σαντορίνης και του ηφαιστείου της μελετήθηκε από την Iris Tzachili, "A description of a 17th century eruption of the Santorini volcano," στο Natural disasters in the Ottoman Empire, (εκδ.) Elizabeth Zachariadou (Rethymnon: Crete University Press, 1999), 193-205 και τον Jean-Luis Bacqué-Grammont στο Nuran Tezcan & Kadir Atlansoy (haz). Evliya Çelebi ve Seyahatname (Gazimağusa: Doğu Akdeniz Üniversitesi, 2002), στο οποίο ο Yücel Dağlı εκδίδει το κείμενο του περιηγητή για τη Ρόδο. Ο Εβλιγιά Τσελεμπί, φυσικά, διατηρεί μια μόνιμη γοητεία και συνεχώς εκδίδονται σπουδές, οι οποίες βασίζονται στο έργο του. Σε άρθρο μου για την ελληνική βιβλιογραφία του Τσελεμπί με τίτλο "Το Οδοιπορικό του Εβλιά Τσελεμπί ή Οι βιβλιογραφικές περιπέτειες μιας περιήγησης," Η Καθ'Ημάς Ανατολή 3 (1996): 173-185, θα πρέπει να προσθέσω, λοιπόν, και τα άρθρα του Μιχάλη Κοκολάκη, "Ο Εβλιγιά Τσελεμπή στην Πρέβεζα και στην Άρτα," Σκουφάς 72-3 (1987): 234-247 και "Ο Εβλιγιά Τσελεμπή στα Ιωάννινα," Σκουφάς 74-5 (1991): 323-339, καθώς και το πλέον πρόσφατο πόνημα του Θεόδωρου Παλιούγκα, Η Θεσσαλία στο Οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, 1668 (Λάρισα: Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας, 2001). Αυτές οι εργασίες βεβαιώνουν το ενδιαφέρον που παρουσιάζει ο ταξιδιώτης του κόσμου Εβλιγιά, ενώ συγχρόνως προωθούν την έρευνα της οθωμανικής περιόδου της ελληνικής ιστορίας υποστηρίζοντας τις οθωμανικές σπουδές στην Ελλάδα.
Δ.Λ.
Άγκυρα, Ιούνιος 2004
